Opracowania

« Powrót

Logopeda radzi.

2016.10.26

Rozwój mowy nie przebiega u wszystkich dzieci jednakowo. U jednych szybciej, u innych wolniej. Niejednakowa jest też kolejność przyswajania sobie przez dziecko poszczególnych głosek. Stopień rozwoju mowy zależy od wpływu środowiska oraz od psychofizycznego rozwoju dziecka.
U znacznej jednak liczby dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym (ok. 30%) występują zaburzenia i opóźnienia rozwoju mowy, Normą rozwojową jest, jeśli dziecko w wieku:

  • 3 lat — porozumiewa się prostymi zdaniami, wymawia wszystkie sa­mogłoski i spółgłoski [p, pi, b, bi, m, mi, n, ni, f, fi, w, wi, t, d, n, l, li, ś, ź, ć, dź, j, k, ki, g, gi, ch];
  • 4 lat — wymawia [s, z, c, dz];
  • 5-6 lat — wymawia [sz, ż, cz, dż, r];
  • 7 lat — ma utrwaloną poprawną wymowę wszystkich głosek oraz opanowaną technikę mówienia

I. Jak postępować aby rozwój mowy dziecka przebiegał prawidłowo.

  • Wypowiedzi osób z najbliższego otoczenia powinny być poprawne. Do dziecka należy mówić powoli, wyraźnie. Należy unikać języka dziecin­nego (spieszczania) w trakcie rozmowy z dzieckiem.
  • W okresie kształtowania mowy dziecko nie powinno kontaktować się z osobami, które mają wady wymowy, ponieważ wadliwa wymowa otoczenia wywołuje i utrwala wadliwą wymowę dziecka.
  • Dziecko powinno reagować na aktywność uczuciową i słowną otoczenia. W przypadku, gdy brak takiej reakcji, można podejrzewać niedosłuch. Konieczna jest wtedy kontrola lekarska.
  • Nie należy gasić naturalnej skłonności dziecka do mówienia obojętnością, cierpką uwagę, lecz słuchać uważnie wypowiedzi, zadawać dodatkowe pytania, co przyczyni się do korzystnego rozwoju mowy.
  • Nie wolno poprawiać wymowy dziecka, żądać by kilkakrotnie powtarzało dane słowo, zawstydzać, karać za wadliwą wymowę. Hamuje to chęć do mówienia, a co za tym idzie w konsekwencji dalszy rozwój mowy.
  • Wskazane jest częste opowiadanie dziecku bajek, czytanie, oglądanie wspólne filmów i rozmawianie na ich temat.
  • Nie należy zaniedbywać chorób uszu, gdyż nie leczone mogą powodować niedosłuch, a w następstwie dyslalię lub niemotę.
  • Jeśli dziecko ma nieprawidłową budowę narządów mowy (rozszczepy warg, podniebienia, wady zgryzu lub uzębienia), konieczne jest zapewnienie opieki lekarza specjalisty, gdyż wady te są przyczyną zaburzeń mowy.
  • Dziecka leworęcznego nie należy zmuszać do posługiwania się ręką prawą w okresie kształtowania się mowy. Naruszanie w tym okresie , naturalnego rozwoju sprawności ruchowej zaburza funkcjonowanie mechanizmu mowy. Prowadzi to często do zaburzeń mowy, a w szczególności do jąkania.
  • Nie należy wymagać zbyt wczesnego wymawiania poszczególnych głosek. Dziecko nie przygotowane pod względem sprawności narządów artykulacyjnych, niedostatecznie różnicujące słuchowo dźwięki mowy, a zmuszane do artykulacji zbyt trudnych dla niego głosek, często zaczyna je zniekształcać, wymawiać nieprawidłowo. Tworzymy u dziecka w ten sposób błędne nawyki artykulacyjne, trudne do zlikwidowania.
  • Jeśli dziecko osiągnęło już wiek, w którym powinno daną głoskę wymawiać, a nie robi tego, zasięgnijmy porady logopedy. Nie opierajmy się wyłączenie na niezbyt fachowych pod tym względem diagnozach lekarskich.

II. Jak zapobiegać błędom w wychowaniu dzieci z zaburzeniami mowy.

  1. Zapoznać się z prawidłami kształtowania i rozwoju mowy dziecka.
  2. Śledzić uważnie proces kształtowania i rozwoju mowy dziecka, zwracając uwagę,czy nie pojawiają się w nim niepokojące objawy, np.: nieprawidłowości w budowie narządów mowy; brak gaworzenia we właściwym dla niego czasie;
    brak mowy u 3-letniego dziecka, itp.
    Wczesny kontakt ze specjalistami pozowali na szybsze i skuteczniejsze usunięcie przyczyny zaburzenia.
  3. Od urodzenia mówić do dziecka językiem dorosłych. Spieszczeń używać tylko w zabawach.
  4. Nie wymagać od dziecka posługiwania się mową dorosłych, ale też nie naśladować jego języka. Takie postępowanie utrudnia dziecku naukę mowy.
  5. Nie przestawiać dziecka leworęcznego na rękę prawą bez konsultacji z psychologiem i logopedą. Takim działaniem można wyrządzić mu krzywdę np. wywołać jąkanie.
  6. Starać się by zaburzenie mowy zostało usunięte przed podjęciem nauki szkolnej. Istnieje ryzyko że dziecko będzie źle czytało, źle pisało i otrzymywało niższe oceny. Może być narażone na wyśmiewanie. Skutkiem bywają zaburzenia zachowania.
  7. Nie utożsamiać mowy pisanej z mówioną. Strona fonetyczna mowy czasem znacząco różni się od pisanej.
  8. Starać się słuchać co dziecko do nas mówi ponieważ chętnie słuchane – chętnie mówi.
  9. Zachęcać dziecko do mówienia nawet jeśli ma zaburzoną mowę.

III. Jak rodzice mogą pomóc jąkającemu się dziecku.

  1. 1.Słuchaj uważnie i reaguj na to co dziecko mówi, jakie informacje chce przekazać, a nie jak mówi.
  2. Pozwól dziecku zakończyć wypowiedź bez przerywania.
  3. Utrzymuj kontakt wzrokowy, gdy mówi, a gdy jesteś zajęty, powiedz dziecku, że mimo tego go słuchasz.
  4. Unikaj uzupełniania, kończenia wypowiedzi za dziecko.
  5. Gdy dziecko skończy wypowiedź, powtórz powoli, nie spiesząc się, jego słowa, np. gdy powie: wi-wi-widziałem z-z-zajączka — odpowiedz: ach tak, widziałeś zajączka.
  6. Poczekaj chwilę 2-3 sekundy, zanim odpowiesz dziecku. Pozwoli to na uspokojenie się dziecka, zwolnienie tempa wypowiedzi.
  7. Poświęć chociaż 15 minut dziennie na rozmowę z dzieckiem w zrelaksowanej spokojnej atmosferze.
  8. Daj odczuć dziecku, że je kochasz, lubisz spędzać z nim czas, szanujesz je.
  9. Zadawaj mniej pytań i tylko jedno w danym momencie.
  10. Nie poprawiaj wymowy dziecka, nie udzielaj rad w postaci: mów wolniej, nie jąkaj się — lecz mów wolniej, gdy mówisz do dziecka, dając mu prawidłowy wzorzec mowy.
  11. Rozmawiaj z dzieckiem o jąkaniu, gdy samo ma już świadomość swoich kłopotów.
  12. Rozwijaj zainteresowania dziecka.
  13. Zachęcaj do częstego śpiewu, deklamacji, gdyż wtedy jąkanie nie występuje.
  14. Nie poprawiaj, nie krytykuj i nie zmieniaj stylu wypowiedzi dziecka.
  15. Nie proś, aby dziecko czytało głośno, opowiadało, przedstawiało dla gości, sąsiadów, rodziny.
  16. Zwolnij tempo życia domowego. Nie postępuj tak, jakby wszystko miało być zrobione na wczoraj.
  17. Jeśli dziecko boi się czytać, głośno w szkole, przećwicz głośne czyta­nie w domu. Pozwoli mu to zapoznać się z wszystkimi trudnymi słowami.
  18. Jeśli boi się, że będzie musiało ustnie odpowiadać na pytania nau­czyciela, pobaw się z nim w szkołę, bądź nauczycielem i poproś, aby odpowiadało głośno na pytania. Pozwoli mu to na nabranie pewności siebie i wprawy w głośnym formułowaniu myśli. Rodzice dzieci jąkających się mają często szereg wątpliwości związanych z wychowaniem dziecka.

Czy można pozwolić dziecku na oglądanie TV?
Często dzieci denerwują się i boją, oglądając różne filmy. Jąkanie może się wtedy nasilić. Często nawet wtedy, gdy mowa dziecka już się poprawiła, rodzice stwierdzają, że dziecko mówi płynnie, a jąka się sporadycznie tylko wtedy, gdy się zdenerwuje. Należy więc unikać takich sytuacji.

Czy przywiązywać wagę do porządku w pokoju?
Należy zwrócić uwagę na to, jak dziecko reaguje na uwagi dotyczące porządku w pokoju, jak te uwagi wpływają na mowę. Czy jąka się wtedy bardziej? Jeśli tak, to należy rozważyć ponownie swój stosu­nek do wymienionych kwestii.

Czy nie oczekujesz zbyt dużo od dziecka?
Czasami rodzice stawiają zbyt wygórowane wymagania dzieciom. Dzieci nie są w stanie podołać oczekiwaniom. Tego rodzaju trudne dla nich sytuacje mogą pogłębić jąkanie.

Czy dziecko jąkające się potrzebuje więcej odpoczynku?
Tak, zmęczenie ma wpływ na mowę. Należy się upewnić czy dziecko ma wystarczającą ilość czasu na odpoczynek, pobyt na świeżym powietrzu.

Czy powinno się zmienić tryb życia dziecka?
Rodzice często stwierdzają, że jąkanie nasila się, gdy rodzice są w ciągłym pośpiechu. Jeśli tryb życia ma niekorzystny wpływ na mowę, słuszna będzie zmiana stylu życia, być może rezygnacja z niektórych dodatkowych zajęć.

Jak ustosunkować się do problemu walki między dziećmi?
Bójki są częścią nauki, jak regulować kontakty z rodzeństwem i kolegami. Mimo to że rodzice tego nie lubią, nie da się ich uniknąć. Dotyczy to także dzieci jąkających się. Należy brać pod uwagę takie przypadki i zbytnio się nimi nie przejmować.

Czy można pozwolić rodzeństwu naśladować jąkanie?
Nie, gdyż jest to formą droczenia się, przedrzeźniania, co może być dla dziecka bolesne, szczególnie w sytuacjach gdy nie jest w stanie temu zaradzić. Jeśli się to zdarza należy wytłumaczyć rodzeństwu, że przedrzeźnianie pogłębia trudności w mówieniu.

Stajemy także często przed problemem czy i w jaki sposób dziecku jąkającemu się może pomóc rodzeństwo.

Istotne wydaje się tutaj ustalenie reguł prowadzenia rozmowy w rodzinie:

  1. W czasie rozmowy nie przerywamy sobie nawzajem.
  2. Zabieramy głos zamiennie; dopiero gdy skończy wypowiedź jedna osoba, głos zabiera następna.
  3. Nie mówimy za drugich. Każdy powinien mieć świadomość, że zostanie wysłuchany.
  4. Rodzeństwu należy wytłumaczyć, że nie tylko uczenie się płynne­go czytania, czy bezbłędnego pisania, ale i płynnego mówienia wymaga pewnego czasu, dlatego należy dać bratu czy siostrze czas na naukę.

Opracowanie: Profitnet.pl